Czym jest Soweto i gdzie leży?
Soweto to dzielnica w granicach Johannesburga, w prowincji Gauteng w RPA. Nazwa jest skrótem angielskiego South Western Townships, czyli miasteczek południowo-zachodnich. Obszar ma około 200 kilometrów kwadratowych i leży na wysokości 1632 metrów n.p.m.
Soweto było dawniej odrębną gminą. W 2002 roku weszło w skład miasta Johannesburg. Dziś to przede wszystkim dzielnice mieszkalne, w których znajduje się część miejsc związanych z historią walki o prawa człowieka. Najważniejsze z nich leżą w Orlando West.
Zdecydowana większość mieszkańców to czarnoskórzy Afrykanie. Dlatego zwiedzanie ma wymiar nie tylko turystyczny, ale też historyczny. Warto podchodzić do niego z szacunkiem wobec ludzi, którzy tu mieszkają i pamiętają tamte lata. Wielu z nich żyje w tej dzielnicy od pokoleń, a jej codzienność toczy się obok miejsc pamięci.
Przed przyjazdem warto zarezerwować wycieczkę po Apartheid i Soweto, aby lepiej zrozumieć historię tego miejsca i jego znaczenie dla Południowej Afryki. (link partnerski)
Co to był apartheid i dlaczego Soweto powstało?
Apartheid to polityka rozdzielania ras, wprowadzona przez rząd RPA. Nazwa pochodzi z języka afrikaans i znaczy odrębność. Partia Narodowa wygrała wybory w 1948 roku i oparła na tej polityce swoją władzę.
Soweto zaczęło powstawać wcześniej. W latach 30. XX wieku władze zaczęły oddzielać czarnoskórych mieszkańców od białych, przenosząc ich z centrum Johannesburga na obrzeża. Granicę tworzyły zwykle rzeka, tory kolejowe, strefa przemysłowa albo autostrada. Podstawą był przepis z 1923 roku, znany jako ustawa o obszarach miejskich dla ludności tubylczej.
Nazwa Soweto pojawiła się w 1963 roku. Dzielnica stała się dużym czarnym miastem w RPA, choć do 1976 roku jej mieszkańcy mieli status tymczasowych rezydentów. Byli przede wszystkim siłą roboczą dla Johannesburga. Po 1976 roku Soweto stało się symbolem oporu znanym na całym świecie.
Vilakazi Street: ulica Mandeli i Desmonda Tutu
Vilakazi Street w Orlando West to jedna z najważniejszych ulic Soweto. Mieszkali przy niej Nelson Mandela i arcybiskup Desmond Tutu, obaj laureaci Pokojowej Nagrody Nobla. Oba domy leżą na tej samej ulicy, więc zwiedza się ją pieszo.

Dom Nelsona Mandeli działa dziś jako Nelson Mandela National Museum, przy Ngakane Street. Muzeum mieści się w Orlando West, a jego aktualne godziny otwarcia znajdziesz na oficjalnej stronie muzeum.
Na Vilakazi Street jest też miejsce związane z 16 czerwca 1976 roku. Hector Pieterson upadł na rogu ulic Moema i Vilakazi, więc spacer ma tu wyraźny sens historyczny. Ulica jest krótka, dlatego dobrze zaplanować na nią godzinę z przystankiem. Warto przejść się nią powoli, bo widać tu, jak blisko siebie mieszkały osoby o wielkim znaczeniu dla kraju.
Hector Pieterson: 16 czerwca 1976 roku w Soweto
Zolile Hector Pieterson urodził się w 1963 roku w Soweto. Zginął 16 czerwca 1976 roku, mając 12 lat, podczas protestu uczniów. Uczniowie sprzeciwiali się nauce w języku afrikaans, który był wtedy obowiązkowym językiem nauczania w szkołach.
Policja otworzyła ogień do protestujących. Znane zdjęcie Sama Nzimy pokazuje Pietersona niesionego przez Mbuyisę Makhubu, obok biegnie jego siostra Antoinette Sithole. Zdjęcie obiegło świat i stało się jednym z symboli powstania.
Dzień śmierci chłopca jest w RPA obchodzony jako Dzień Młodzieży. Pieterson został pochowany na cmentarzu Avalon w Johannesburgu. Jego historia pokazuje, dlaczego Soweto jest w wielu relacjach nie tylko miejscem zamieszkania, ale też miejscem pamięci. Wielu odwiedzających zaczyna zwiedzanie właśnie od tej historii, bo pozwala zrozumieć, co wydarzyło się w 1976 roku.
Hector Pieterson Museum: co zobaczyć i ile czasu przeznaczyć
Hector Pieterson Museum otwarto 16 czerwca 2002 roku, w pobliżu miejsca, w którym padł chłopiec. Muzeum znajduje się w Orlando West przy ulicy Maseko. Zwiedzanie zaczyna się od zdjęć śmierci Pietersona.
Ekspozycja łączy pamiątki z nowoczesną technologią i z historią kultury. Muzeum opowiada o całym powstaniu, a nie tylko o jednym dniu, dzięki czemu widz dostaje szerszy obraz wydarzeń.
Zaplanuj co najmniej godzinę na to miejsce. W środku znajdziesz też księgarnię z książkami o historii RPA. Dobrze jest wybrać ją na koniec zwiedzania, gdy masz już w głowie kontekst. Godziny otwarcia sprawdź przed wyjściem na oficjalnej stronie Hector Pieterson Museum.
Link partnerski Soweto i Muzeum Apartheidu: wycieczka. Zobacz szczegóły wycieczki
Link partnerski Soweto: wycieczki i bilety. Zobacz, co można zarezerwować
Regina Mundi i inne miejsca w Soweto
Regina Mundi to katolicki kościół przy Khumalo Street. W latach walki z apartheidem był miejscem zgromadzeń mieszkańców Soweto, dlatego nazywa się go często kościołem ludzi. Wejście do środka jest częścią wielu wycieczek.
Credo Mutwa Cultural Village to muzeum pod chmurką. Odtworzono tu tradycyjne wioski zulu i sotho. Dobrze pokazuje życie przed dużymi osiedlami z lat 50. Zwiedzanie jest tu spokojne, a większość trasy odbywa się na świeżym powietrzu.
W Petrus Molefe Eco Park stoi pomnik Petrusa Molefe, pierwszego członka Umkhonto we Sizwe, zbrojnego skrzydła ANC, który zginął. Park jest spokojnym miejscem na przerwę w zwiedzaniu. Warto też wpaść do Soweto Theatre przy Bolani Road, jeśli w czasie wizyty odbywa się tam wydarzenie.
Apartheid Museum: co zobaczyć w środku i jak się przygotować
Muzeum powstało w 2001 roku w kompleksie Gold Reef City, na południu Johannesburga. Założyła je niezależna organizacja non-profit Akani Egoli. Powstało jako część rozwoju kasyna Gold Reef City.

Wejście wygląda inaczej niż w innych muzeach. Przy wejściu każdy odwiedzający dostaje bilet losowo przypisany do kategorii biały albo niebiały i kieruje się do wskazanego wejścia. Ta część sprawia, że wizyta zaczyna się od doświadczenia, a nie od tablicy z informacjami.
Najważniejsze wystawy to Filary Konstytucji, Klasyfikacja Rasowa, Podróże i Segregacja. Filary przedstawiają siedem wartości zapisanych w konstytucji RPA: demokrację, równość, pojednanie, różnorodność, odpowiedzialność, szacunek i wolność. Klasyfikacja pokazuje dokumenty tożsamości, a Podróże przedstawiają zdjęcia ludzi widzianych od tyłu. Segregacja opisuje politykę, która przygotowała grunt pod apartheid. Aktualne ceny biletów, w tym bilet normalny, znajdziesz na oficjalnej stronie Apartheid Museum.
Jak dojechać na zwiedzanie i między miejscami?
Soweto i muzeum leżą w różnych częściach Johannesburga, więc dojazd wymaga planu. Wybór środka transportu zależy od liczby osób i od tego, czy chcesz sam decydować o trasie.
| Sposób | Kiedy ma sens |
|---|---|
| Taksówka | krótkie przejazdy i wizyta w kilku miejscach |
| Wypożyczony samochód | elastyczny plan i zwiedzanie we własnym tempie |
| Wycieczka z przewodnikiem | gdy zależy ci na objaśnieniu historii na miejscu |
| Transport publiczny | gdy jesteś doświadczonym podróżnikiem i znasz trasę |
Aktualne połączenia do Soweto znajdziesz na oficjalnej stronie przewoźnika, który obsługuje tę trasę.
Od czego zacząć planowanie wyjazdu do Soweto?
Zacznij od wyboru, czy chcesz odwiedzić Soweto i muzeum w jednym dniu, czy osobno. Oba miejsca wymagają czasu, a muzeum apartheidu leży w innym rejonie miasta niż dzielnica Soweto.
Sprawdź godziny otwarcia wszystkich miejsc przed wyjazdem. Zaplanuj przerwę na lokalne jedzenie, na przykład runnaways, czyli smażone kurze łapki, albo smilys, czyli grillowaną głowę owcy. Wiele osób wybiera też wizytę w prawdziwym shebeen, czyli lokalnym barze.
Jeśli wyjazd obejmuje także inne miasta, dołącz do planu Pretorię. Najlepiej zacząć od listy trzech najważniejszych miejsc i dopasować do nich dojazd oraz godziny.
