Czym jest braai i dlaczego to coś więcej niż grill?
Braai to w RPA jednocześnie grill i towarzyski zwyczaj. Słowo pochodzi od Afrykanerów. Po afrikaansie braaivleis znaczy "grillowane mięso", a vleis to mięso. Dziś używają go Południowcy wielu grup etnicznych. Dla części osób braai to po prostu inne słowo na barbecue, ale tradycje wokół niego potrafią być zupełnie inne, nawet gdy sposób przygotowania jedzenia jest bardzo podobny.
Zwyczaj jest luźny. Rodziny i znajomi spotykają się na pikniku, w parku albo w czyimś domu, zwykle w ogrodzie lub na werandzie. Każdy przynosi coś swojego: mięso, sałatkę albo dodatek. Odmiana bring-and-braai polega na tym, że goście przynoszą jedzenie i napoje, a gospodarz zwykle nie musi zapewniać mięsa.
Dzień Braai obchodzony jest 24 września, w Dzień Dziedzictwa RPA. Inicjatywę zapoczątkował w 2005 roku Mzansi Braai Institute. Od 2008 roku działa pod nazwą Braai4Heritage jako organizacja non-profit. Ma łączyć Południowców niezależnie od grupy demograficznej, wyznania czy budowy ciała.
Jeśli planujesz szerszy objazd, zajrzyj też do co zobaczyć w RPA.
Co kładzie się na ruszt podczas braai?
Jedzenie w RPA opiera się na mięsie, a na braai najczęściej trafiają:
- boerewors, czyli tradycyjna kiełbasa wołowa lub wieprzowa,
- sosaties, czyli szaszłyki w marynacie,
- kebaby i marynowany kurczak,
- kotlety wieprzowe i jagnięce,
- steki oraz kiełbasy o różnych smakach i grubości.
Czasem pojawiają się też żeberka. Na wybrzeżu, zwłaszcza na zachodnim i południowo-zachodnim, popularne są ryby, langusty nazywane tam crayfish oraz krewetki.
Do mięsa podaje się pap, czyli gęstą kaszę kukurydzianą. Dodatkiem bywa sos pomidorowo-cebulowy, sos zwany monkey gland albo pikantne chakalaka. Gdy na imprezie leje się sporo alkoholu, zabawa nazywa się dop en tjop. Dop to slangowe określenie drinka, a tjop to nieformalna nazwa kotleta jagnięcego.
Jak wygląda shisa nyama?
Shisa nyama, pisane też chisa nyama lub chesa nyama, to określenie spotkania przy grillu w wielu townshipach. Słowo pochodzi z języka zulu i dosłownie znaczy "grillować mięso".
Grill zwykle stoi obok rzeźnika. Miejsce udostępnia właściciel rzeźni, a korzystać z niego mogą tylko osoby, które kupiły mięso właśnie tam. Przy ogniu spotykają się przyjaciele i rodziny, a jedzenie je się na miejscu.
Takie wyjście daje wgląd w inny styl życia niż w klasycznym braai w ogrodzie. Ma też wyraźną wspólnotową rolę, bo ludzie spędzają czas razem, a nie tylko przy jednym stole.
Węgiel, drewno czy gaz: na czym robi się braai?
Dawniej najpopularniejszym paliwem było drewno. Dziś częściej sięga się po węgiel, brykiety i gaz, bo są wygodne, jak w barbecue na całym świecie.
| Paliwo | Jak wygląda dziś |
|---|---|
| Gaz | Wygodne, nazywane gaz braai |
| Węgiel i brykiety | Popularne, używane coraz częściej |
| Drewno | Dawniej najczęstsze, wraca dzięki programowi usuwania inwazyjnych roślin |
Przenośny grill węglowy lub drewniany nazywa się braai stand. Wiele gospodarstw domowych ma zarówno grill gazowy, jak i drewniany lub węglowy, więc nie trzeba wybierać jednego sposobu.
Czym jest biltong i skąd się wziął?
Biltong to przyprawione mięso suszone na powietrzu. Jest jedną z najpopularniejszych przekąsek w RPA, a biltong to stały element kuchni południowoafrykańskiej. Nie jest wędzony, tylko suszony.
Już w XVII wieku powstały lokalnie biltong, droëwors i rusks, czyli produkty wynikające z konieczności przechowywania mięsa. Ludy Khoisan piekły mięso i suszyły je na późniejsze dni. Ta tradycja przetrwała i jest częścią wspólnego zamiłowania do suszonego mięsa w całej Afryce Południowej.
Biltong dobrze pasuje jako przekąska w podróży, bo długo się przechowuje i nie wymaga gotowania.
Co jada się oprócz mięsa: pap i codzienny stół?
Pap to gęsta owsianka z mączki kukurydzianej, bardzo podobna do amerykańskich grits. Podaje się go z duszoną mięsną polewką. W tradycji ludów bantu pap bywa fermentowany, zwłaszcza gdy powstaje z sorgo. Taki fermentowany pap ma lekko kwaskowy smak i nazywa się ting.
Weekendowym zestawem wielu rodzin jest pap en vleis, czyli kukurydziany pap z grillowanym mięsem. Do tego podaje się warzywa. Często są to odmiany dyni rodzimej dla RPA, a także ryż i fasola, które nie są rodzime, ale są bardzo popularne. Typowe jest też danie z kapusty i ziemniaków duszonych na maśle, przyniesione przez irlandzkich imigrantów.
Najbardziej cenionym mięsem jest wołowina. Dawniej bydło było oznaką zamożności, a dziś Południowcy jedzą też jagnięcinę, kozinę i drób.
Jak smakuje tradycyjne piwo i gdzie je się pije?
Tradycyjne piwo wytwarzano z lokalnych zbóż, zwłaszcza sorgo. Było niefiltrowane, mętne i miało niską zawartość alkoholu. Odgrywało ważną rolę w ceremoniach, na przykład przy zaręczynach i ślubach.
Miejskie tradycje piwowarskie przejęły kobiety. To one warzyły piwo dla robotników w kopalniach. Do dziś nieformalne bary i tawerny, zwane shebeens, często prowadzą kobiety, nazywane shebeen queens. W czasach apartheidu sankcje hamowały rozwój kuchni, a shebeens stały się ważnymi miejscami wspólnoty w townshipach.
Dziś większość mieszkańców miast kupuje piwo z browarów przemysłowych, podobne do tego z Europy i Ameryki. Na wsiach i wśród świeżych imigrantów z miast nadal pije się mętne piwo tradycyjne.
Po zniesieniu apartheidu kuchnia RPA przeżyła odrodzenie. Więcej o tym okresie znajdziesz w tekście o śladach Nelsona Mandeli.
Czy wino z RPA warto poznać przez Pinotage?
Pinotage to czerwona odmiana winorośli, uważana za symbol RPA. Została wyhodowana w 1924 roku przez Abrahama Izaka Perolda, pierwszego profesora winiarstwa na uniwersytecie w Stellenbosch. To krzyżówka Pinot noir z odmianą Cinsaut, która wtedy w RPA nazywała się Hermitage.

Wina z Pinotage bywają dymne, jeżynowe i ziemiste. Czasem mają nuty bananów i owoców tropikalnych. Odmiana jest wymagana w mieszankach typu Cape blends w udziale od 30 do 70 procent. W 2017 roku pod uprawę Pinotage przeznaczono 6979 hektarów, czyli około sześciu procent powierzchni winnic w kraju.
Najlepsze miejsce do degustacji to Winelands. Stellenbosch to serce regionu, znane z kolonialnej architektury holenderskiej. Franschhoek ma ambicję być stolicą jedzenia i wina RPA, Paarl słynie z jednej z największych skalnych wychodni na świecie, a Robertson nazywany jest "doliną wina i róż". Degustacje w winnicach zwykle obejmują kilka małych kieliszków. Aktualną cenę degustacji w winnicy w Stellenbosch sprawdź na oficjalnej stronie danej winnicy.
Od czego zacząć planowanie kulinarnej części wyjazdu?
Najwygodniej jest mieć bazę w Kapsztadzie. Miasto leży blisko winnic, a Winelands da się odwiedzić jako jednodniową wyprawę.
Jeśli chcesz zjeść jak mieszkańcy, szukaj zaproszenia na braai w domu znajomych albo odwiedź shisa nyama przy rzeźni w townshipie. Pamiętaj, że w takich miejscach zwykle płaci się za mięso kupione na miejscu.
Ceny posiłków, wina i wycieczek zmieniają się, więc przed wyjazdem sprawdź aktualne ceny kolacji i wina w restauracjach w Kapsztadzie na ich oficjalnych stronach lub w menu na miejscu. Zestawienie kosztów całego wyjazdu znajdziesz w tekście o cenach w RPA.
